سايت خبري تحليلي انديشه ها: روزنامه جمهوري اسلامي: اسم خروج آمريكا از افغانستان را فرار گذاشتيم در حالي كه اين خودش يك برنامه بود
شنبه، 20 شهریور 1400 - 09:44     کد خبر: 95502

محمد كيانوش‌راد مي‌گويد: طالبان آمريكا را از افغانستان بيرون نكرد، منافع آمريكا در خروج از افغانستان بود و با توافق پشت پرده اشرف غني كشور را ترك كرد و صحنه به طالبان سپرده شد. اكنون نيز بيشترين سود منطقه‌اي از حاكميت طالبان را، عربستان و پاكستان مي‌برند.

طالبان، آمريكا را از افغانستان بيرون نكرد
 اين روزها چشم دنيا بر جنگ نابرابر در افغانستان بسته است.
مجامع جهاني حقوق بشري و نهادهاي مردميِ ضدجنگ در برابر تباني قدرت‌ها و حراج اين كشور به نفع تكفيري‌ها سكوت كرده‌اند.
براي شناخت اين عرصه و بازيگران مختلف آن با محمد كيانوش‌راد نماينده مجلس، فعال سياسي، استاد دانشگاه و عضو سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي گفتگو كرديم.
 

حاكميت طالبان برافغانستان را دستپخت كدام قدرت‌ها يا كشورها مي‌دانيد؟

 

در ابتدا صورت مسئله را بايد دقيقا بررسي كرد. حاميان اصلي طالبان آمريكا، عربستان و پاكستان هستند. در همين حال نبايد فراموش كرد كه طالبان يك جريانِ قوي و واقعي فكري- عقيدتي با خصلت‌هاي قشري و تحّكم‌گرايانه ديني است كه در سايه منافع آمريكا و برخي دولِ منطقه پرو بال داده شده است.

طالبان هيچگاه ضدِ آمريكايي نبوده‌اند و همان قدر ضدآمريكا خواهند بود كه عربستان و پاكستان هستند. البته وضعيت فعلي، فضا را به نفع چين و روسيه و به ضرر ايران خواهد گشود.

به‌نظر مي‌آيد متغير اصلي و مهمي كه در فهم سياست خارجي ايران‌ از اين پس بايد مورد توجه قرار داد‌، نگاه استراتژيكِ همكاري ايران با چين و روسيه است كه در مسئله افغانستان وارد مرحله جديدي خواهد شد. اثرگذاري ايران در افغانستان هم احتمالا كمتر از آنچه در دولت اشرف غني بود نخواهد شد. دايره نفوذ ايران در افغانستان (جز در حوزه فرهنگي) قبلا هم قابل توجه نبود است‌.


خر‌وج آمريكا، شايد از ديد برخي به‌صورت ساده‌انگارانه و بدون توجه به تغيير ماهيت قدرت بين المللي مثبت ارزيابي شود، اما از توجه به دامنه تاثيرات بلندمدت بر ايران و مناسبات منطقه‌اي خالي است.

از سوي ديگر بايد به ضعف دولت رئيسي در تحليل حوادث افغانستان و احتمالا  فقدان اعتماد به نفس و جسارت و يا به عدم اختيار در ايفاي نقشِ پررنگ وزارت خارجه دولت رئيسي اشاره كرد. دولت بايد با تمام توان ديپلماتيك و سياسي و تبليغاتي نسبت به هرگونه جنايات طالبان‌ در پنجشير بدون مسامحه موضع‌گيري كند. طالبان آمريكا را از افغانستان بيرون نكرد، منافع آمريكا در خروج از افغانستان بود و با توافق پشت پرده اشرف غني كشور را ترك كرد و صحنه به طالبان سپرده شد. البته تفكر و عقيده طالباني در بخش مهمي از مردم افغانستان زمينه و ريشه دارد. اكنون نيز بيشترين سود منطقه‌اي از حاكميت طالبان را،  عربستان و پاكستان مي‌برند. مورد افغانستان نشان داد كه به سياست‌هاي آمريكا نمي‌توان اعتماد داشت.

همچنين اقدامات نظامي و حتي حضور نظامي آمريكا در منطقه بارها با شكست مواجه شده است. آمريكا نيز صرف نظر از شكل حكومت‌ها به دنبال منافع و امنيت ملي خويش است، آنچه براي ما اهميت دارد، تنظيم روابط بر اساس منافع ملي ايران است‌. دموكراسي و تنوع‌طلبي، تزريقي و وارداتي نيست و اين درس بزرگي براي كنشگران مدني و فعالان سياسي منطقه خاورميانه است.


 سرنوشت جامعه مدني نوپاي افغانستان نظير مجلس، دانشگاه، لوي جرگه، روزنامه‌ها، شبكه‌هاي تلويزيوني آزاد و جامعه زنان فعال افغاني در حكومت طالبان به كجا مي‌انجامد؟

 

واژه‌اي كه بكار برديد تعبير درستي است. جامعه مدني افغانستان نوپاست. افغانستان همواره تحت تاثير متغيرهاي بين‌المللي و منطقه‌اي بوده است و حركت‌هاي مستقلِ ملي معمولا به نسبت ساير كشورهاي منطقه ناكام‌تر بوده است. يكي از علل اصلي آن سنتي بودن اكثر نقاط افغانستان است. جامعه مدني در افغانستان راه دشوار و سخت و درازمدتي را پيشِ رو دارد و به سادگي تجديد و احيا نخواهد شد.

شايد تداوم حكومت ظاهرشاه مي‌توانست بنيادهاي جامعه مدني را در افغانستان مستحكم سازد، اما چهل سال جنگ و خشونت، نارواداري را در بخش مهمي از نيروهاي سياسي افغانستان نهادينه كرده و بازگشت به شرايط رواداري در جامعه افغانستان را تبديل به معضلي اساسي و ريشه‌اي كرده است. ++ چقدر احتمال مي‌دهيد طالبان با هدف ايجاد يك حكومت مثل داعش قصد تجاوز به مرزهاي همسايگانش را داشته باشد؟  در شرايط فعلي طالبان به دنبال استقرار و تشكيل حكومتي باثبات است. افغانستان در آغوش چين و روسيه خواهد افتاد، اما روابط با آمريكا زير سايه سياست‌هاي عربستان و پاكستان خواهد رفت.


پاكستان و ايران در مورد بخش بلوچ‌نشين در آينده با چالش‌هايي از سوي افغانستان مواجه خواهند شد. اينجاست كه بايد به سياست‌هاي بازدارنده نظامي ايران و تقويت رابطه با پاكستان توجه و تاكيد كرد. طالبان به خوبي از حساسيت ايران نسبت به شيعيان واقف است ‌و فعلا ناگزير و در كوتاه‌مدت، سياست نرمي را در مورد شيعيان اعمال مي‌كند، اما بدون ترديد دايره نفوذ شيعيان در افغانستان را كم خواهد كرد.

 با اشغال افغانستان توسط طالبان، موقعيت زنان افغان به‌شدت متزلزل و آسيب‌پذير شد، به‌نظر شما جامعه جهاني جز محكوميت و اظهار تاسف چه اقدام قاطعي مي‌تواند انجام دهد؟

 

حكومت ايران با وضعيت دشوار و پيچيده و چندوجهي در برابر طالبانِ مستقر روبرو است. وضعيتِ فرهنگي افغانستان براي برخي كنشگران جناح اصول‌گرا حتي با استقبال مواجه شده است.

در حال حاضر نهايت سعي حكومت در ايران كنترل اوضاع مرزها و پيگيري سياست حسن همجواري است. آنچه امروز وجود دارد وضعيت‌ِ برخوردِ سياست‌هاي دوگانه جمهوري اسلامي با مسائل منطقه‌اي است.  سياست دائمي ما بايد معطوف به حمايت پررنگ سياسي و معنوي و انساني از حقوق شهروندي مردم افغانستان، خصوصا مقاومت پنجشير و‌ شيعيان افغانستان باشد. اصلاح‌طلبان‌ ايران، در كنار جامعه مدني افغانستان و پشتيبان احمد مسعود هستند.

مشي و منش طالبان به لحاظ عقيدتي با دموكراسي و حتي حكومتي نيمه‌دموكراسي سازگاري ندارد. جز حكومتي اقتدارگرا و استبداي با صبغه مذهبي- قومي را نبايد انتظار داشت. براي طالبان آزادي انديشه، آزادي زنان و آزادي مخالفان هيچ معنا و مفهومي ندارد. اصولا طالبان خصلت و ظرفيت فكري و عملي چنين رفتاري را ندارد. طالبان حداقل در كوتاه‌مدت، ناگزير سياست بي‌رحمانه و سركوبگرانه در داخل، و در خارج سياستي محافظه‌كارانه را در خارج در دستور خود دارد. نكته مهم اين است كه هر گونه فشار خارجي از سوي مخالفان طالبان، طالبان را خشن‌تر و مستبدتر خواهد كرد. طالبان هيج نسبت و ميانه‌اي با تكثرطلبي و پذيرش تنوع نخواهد داشت، وضعيتي كه در داخل ايران نيز قوي است و نوعي ائتلاف نانوشته در اين خصوص با همتايان ايراني دارند، اما بايد توجه داشت حاكميت ِطالبان، كه در جريان بنيادگرايي سني ريشه دارد، به عنوان رقيبي سنتي، همچون تركيه، (برغم پيوندهاي ديرين فرهنگي) براي ايران دردسر ساز خواهد شد. تلاش براي پذيرش نُرم‌هاي بين‌المللي و منطقه‌اي توسط طالبان، مهمترين كاري است كه جمهوري اسلامي فعلا با آن روبرو است و گريزي از آن ندارد.

 

آيا مرجعيت شيعه در واقعه تسلط طالبان بر افغانستان و كشتار و آوارگي شيعيان توسط اين گروه تروريستي، وظيفه مشخصي براي خود تعريف كرده است؟ سكوت خاص مراجع را چگونه ارزيابي مي‌كنيد و مشخصا علما (چه اهل سنت چه شيعيان) چه وظيفه‌اي در اين برهه دارند؟

 

مراجع غيرسياسي معمولا با حكومت‌هاي مستقر محافظه‌كارانه و مراجع سياسي نيز در اين مورد بيشتر عمل‌گرايانه برخورد خواهند داشت. مسئله اصلي براي جمهوري اسلامي  در حال حاضر، ممانعت از اثراتِ سوء طالبان از نقطه نظر توسعه‌طلبي و تهديد و گسترش تروريسم در داخل ايران است.

آيا به نظر شما جبهه مقاومت به رهبري احمد مسعود مي‌تواند برهم‌زننده سناريوي حاكميت طالبان بر افغانستان باشند؟

 

در ابتدا بايد گفت هر مقاومتي كه در برابر استبداد‌ و مطلق‌انديشي، تحجّر و ضدحقوق بشر صورت گيرد، بي‌شك مقاومتي اسلامي، ملي و انساني است. طالبان بنام دين، چهره‌اي ملكوك شده از دين را به نمايش گذاشته است و با بد دفاع كردن از دين بيشترين ضربه را تاكنون به دين اسلام وارد كرده است. طالبان، القاعده و داعش به‌رغم برخي تفاوت‌هاي تاكتيكي، همگي از يك آبشخور سيراب مي‌شوند و خطر آن‌ها براي اسلام عقلاني و رحماني و شيعيان و نيز خطرات منطقه‌اي جدي و واقعي است. احمد شاه مسعود نمادي از مقاومت اصيلِ اسلامي است كه امروز فرزندش در ادامه راه او به قيام برخاسته است.

در مورد مقاومتِ بر حق، دلاورانه و مظلومانه احمد مسعود اما نكاتي را نبايد از نظر دور داشت. مسئله توازن قدرت و حمايت آمريكا و روسيه و چين از يك سو و حمايت‌هاي منطقه‌اي عربستان و پاكستان از سوي ديگر و در كنار آن بافت سنتي- مذهبي و قومي در افغانستان و خشونتِ غيرقابل‌كنترل طالبان‌ در سركوب مخالفان، كار را براي احمد مسعود و دموكراسي‌خواهان افغانستان بسيارسخت و مشكل كرده است.

موضع بيطرف جمهوري اسلامي هم بر اين‌ موازنه تاثير مهمي گذاشته است. نحوه مواجهه با اين واقعيت بايد توسط احمد مسعود ارزيابي گردد و ادامه مقاومت يا توافق با طالبانِ مستقر (اگر چه از سوي طالبان بسيار دور از انتظار است) مورد حمايت برخي بازيگران بين‌المللي و منطقه‌اي است، تصميمي سخت پيشِ روي احمد مسعود است. بديهي است تشكيل هر دولتِ غيرفراگير و متكي بر قوم‌ پشتون توسط طالبان، زخم و بحران در افغانستان را تداوم خواهد بخشيد، آن‌هم در افغانستاني كه به رغم سابقه كهن تمدني، متاسفانه سال‌هاست زمينه‌هاي تنازع و كشمكش‌هاي دائمي و قومي را تجربه كرده است و افغانستان را با مشكلات اساسي امنيتي در داخل مواجه خواهد ساخت.

 


پیامک - فیس بوک - تویتر
نسخه اصلی - برگشت به خبرها