سايت خبري تحليلي انديشه ها : نظام سياسي چين: انتخابي اما منحصر بفرد
سه شنبه، 26 اسفند 1399 - 18:07 کد خبر:95444
سايت خبري تحليلي انديشه ها:

 


نظام سياسي چين: انتخابي اما منحصر بفرد

تهران- ايرنا- «جمهوري خلق چين» با جمعيت گسترده خود ساختار سياسي و تصميم‌گيري منحصربفردي دارد. رهبران اين كشور با نيم‌نگاهي به ارزشهاي دموكراتيك، انتخابي و سلسله‌مراتبي در جامعه، بر حفظ و اجراي اصول حزب كمونيسيتي تاكيد دارند.

«جمهوري خلق چين» با حدود يك ميليارد و چهارصدميليون شهروند پرجمعيت‌ترين كشور دنيا است. اين كشور البته از نظر وسعت نيز از جمله پنج كشور وسيع جهان است كه ۹٫۶ ميليون كيلومتر مربع وسعت دارد و از نظر وسعت خاكي سرزميني هم در رتبه دوم جهان قرار مي‌گيرد.

گذشته از ويژگي‌هاي طبيعي و جغرافيايي، اين كشور از نظر ساختار سياسي نيز با بسياري از كشورهاي جهان نقاط جهان تفاوت‌هاي قابل توجهي دارد. در واقع ساختار سياسي جمهوي خلق چين نظامي تك حزبي دارد كه با وجود كمرنگ شدن رويكردهاي سوسياليستي در جهان هنوز حزب كمونيست اين كشور، قدرت سياسي بلامنازعي را در اين كشور بزرگ شرق قاره آسيا در اختيار دارد.

كارشناسان نظام سياسي چين را يك نظام كمونيستي مختلط ارزيابي مي‌كنند كه بر معجوني از انديشه‌هاي كنفوسيوس، ماركس و مائو مبتني است كه علاقه‌مندي‌هاي ليبرالي را به ويژه در اقتصاد هم دنبال مي‌كند. اين كشور در چند دهه قبل اصلاحات گسترده‌اي را در چارچوب‌هاي سياسي و باورهاي كمونيستي خود ايجاد كرد و از اين طريق توانست بنيان‌هاي رشد سياسي و اقتصادي موفق خود را بنا نهد.

جمهوري خلق چين يكي از معدود دولت‌هاي سوسياليستي دنياست كه آشكارا از كمونيسم دفاع مي كند؛ دولت اين كشور نيز زير نظر حزب كمونيست چين به اجراي وظايف مشغول است. كارشناسان غربي مسائل چين نظام سياسي، ايدئولوژيك و اقتصادي اين كشور را با اصطلاحات «استبداد دموكراتيك مردمي»، «سوسياليسم با ويژگي‌هاي چيني» و «اقتصاد سوسياليستي بازار» توصيف مي‌كنند. 

نظامي انتخابي اما متفاوت در چين

سيستم انتخاباتي در چين به صورت سلسله‌مراتبي است و مجالس گوناگوني از سطوح محلي تا ملي در اين كشور نقش دارند كه در همه آن‌ها رويكردهاي پرقدرت كمونيستي برجسته است. اعضاي كنگره‌هاي محلي خلق با راي مستقيم مردم انتخاب مي‌شوند، اما اعضاي كنگره‌هاي رده بالاتر فقط با راي اعضاي كنگره رده پائين خود انتخاب مي‌شوند. نظام سياسي چين به نحو چشمگيري تمركززدا توصيف مي‌شود و مقامات استاني و محلي از خودمختاري قابل توجهي برخوردار هستند. در عالي‌ترين سطح مجالس چين نيز «كميته دائمي پوليت‌بوروي حزب كمونيست» قرار دارد كه مهمترين ركن تصميم‌گيري كلان اين كشور به شمار مي‌رود.

از نظر قانوني «مجلس ملي نمايندگان خلق» عالي‌ترين نهاد قانونگذاري چين است كه با نزديك به ۳ هزار نماينده، بزرگترين پارلمان دنيا محسوب مي‌شود. اعضاي مجلس ملي براي يك دوره پنج ساله انتخاب مي‌شوند و اجلاس سالانه آن‌ها به طور معمول به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز برگزار مي‌شود. گفتني است اين مجلس فاقد قدرت تصميم‌گيري واقعي است و در عمل وظيفه تأييد تصميماتي را بر عهده دارد كه پيشتر در نهادهاي اجرايي دولت و رده هاي بالاي حزب كمونيست نهايي شده است.

اما از دهه ۱۹۹۰ به بعد، اين مجلس تاحدودي جايگاه متناسب‌تري را كسب كرده و به عنوان مرجعي براي ميانجي‌گري و حل و فصل اختلافات جناح‌هاي مختلف حزب كمونيست و دولت نيز ايفاي نقش مي‌كند.

رئيس جمهوري چين به عنوان عاليرتبه‌ترين مقام، رياست كشور را در اختيار دارد. نخست‌وزير نيز رئيس حكومت است و هيات دولتي را تعيين و اداره مي‌كند كه از وزيران و پنج معاون نخست‌وزير تشكيل مي‌شود.

در عمل معمولا دبيركل حزب كمونيست به عنوان رئيس جمهوري انتخاب مي شود كه رهبر واقعي اين كشور است. همچنين مهمترين تصميمات كشور در كميته دائمي «پوليت‌بورو» حزب كمونيست گرفته مي‌شود.

«شي جين پينگ» رئيس‌جمهوري فعلي چين رهبر قدرتمند اين كشور است كه همزمان دبيركل حزب كمونيست و رياست كميسيون مركزي نظامي (ارتش) را بر عهده دارد. نخست‌وزير كنوني «لي كه‌كيانگ» نيز از اعضاي ارشد كميته دائمي پوليت‌بورو است.

مجلس ملي نمايندگان خلق مركب از نمايندگان ولايت‌ها، مناطق خودمختار، شهرهاي تابع مركز و ارتش است كه براي مدت ۵ سال انتخاب مي‌شوند. در اجلاس سالانه گزارش كار يك ساله دولت ارائه مي‌شود و قطعنامه‌هايي در مورد برنامه‌هاي دولت مورد تصويب قرار مي‌گيرد.

جايگاه پوليت‌بوروي چين

برخي كارشناسان پوليت‌بورو را نام ديگر دفتر سياسي كميته مركزي حزب كمونيست مي‌دانند كه مهمترين نقش را در تدوين سياست‌هاي چين دارد. اين شورا بين ۱۹ تا ۲۵ نفر عضو دارد و نقش اصلي آن نظارت بر عملكرد حزب كمونيست تعريف شده است. كميته دائمي پوليتبورو كه به عنوان نهاد بالادستي اين شورا فعاليت مي‌كند، بالاترين جايگاه را در ساختار سياسي چين دارد و متشكل از اعضاي برگزيده پوليت‌بورو است كه به طور معمول بين ۵ تا ۹ عضو آن هستند.

در پوليت‌بورو قدرت سياسي در داخل كميته دائمي متمركز شده است و در واقع تمام تصميمات مربوط به سرنوشت شهروندان و نظام جمهوري خلق چين ابتدا از سوي اعضاي پوليت‌بورو گرفته مي‌شوند. ۲۵ عضو پوليت‌بورو از چهره هاي شاخص سياسي اين كشور به شمار مي آيند كه از سوي كميته مركزي حزب انتخاب مي‌شوند، اما قدرت واقعي در دست همان كميته دائم قرار دارد كه نقش يك كابينه داخلي را ايفا مي كند و اعضاي آن مهم‌ترين و بانفوذترين رهبران چين هستند.

نوزدهمين پوليت‌بورو

تصميم‌گيري‌هاي كميته دائمي و پوليت‌بورو درواقع خط‌مشي كلان و راهبردي چين را تعيين مي‌كند. نوزدهمين پليت‌بورو از اكتبر سال ۲۰۱۷ فعاليت خود را آغاز كرد و به عنوان قدرتمندترين نهاد چين داراي ۲۵ عضو است كه هفت نفر از آن‌ها عضويت كميته دائم را در اختيار دارند. بسياري از اعضاي كميته دائم داراي چند مقام يا منصب رسمي دولتي هستند.

انديشكده «بروكينگز» به طور خلاصه مناصب و مسئوليت هاي عمده ۷ عضو كميته دائمي نوزدهمين پوليت‌بورو را اينگونه ذكر كرده است:

شي جين پينگ (Xi Jinping) متولد سال ۱۹۵۳ و پرقدرت‌ترين فرد در ساختار سياسي چين به شمار مي‌رود. وي از سال ۲۰۱۲ تاكنون دبيركل حزب كمونيست چين است و در سال ۲۰۱۳ نيز به عنوان رييس جمهوري اين كشور انتخاب شد. وي همچنين رئيس كميته‌هاي نظامي و امنيت ملي است. شي علاوه بر اين، از سال ۲۰۱۳ رئيس گروه مركزي تعميق اصلاحات جامع و گروه امنيت ملي امور خارجي چين منصوب شده است ضمن آنكه مسئوليت اصلي رسيدگي به تحولات مربوط به تايوان را نيز در اختيار دارد. 

در فهرست مسئوليت‌هاي شي، علاوه بر مهمترين عضو پوليت‌بورو، مديريت تصميم‌گيري در امور مربوط به فناوري اطلاعات و امنيت شبكه، ساختار اصلاحات نظامي و دفاع ملي و كميته توسعه نظامي و مدني بيان شده است.

«لي كه كيانگ» (Li Keqiang) متولد سال ۱۹۵۵ نخست وزير و دبير حزبي شوراي دولتي چين است كه به عنوان نفر دوم پوليت‌بورو و حزب كمونيست شناخته مي‌شود. وي از سال ۱۹۹۷ عضو كميته مركزي حزب كمونيست و از سال ۲۰۰۷ كميته دائمي پوليت‌بورو انتخاب شد.

لي در بسياري از كميته‌ها و گروه‌هايي كه شي رياست را عهده دار است منصب معاون يا جانشيني او را يدك مي‌كشد. وي تحصيلكرده رشته اقتصاد است و به اعتقاد تحليلگران ردپاي شي در بسياري از تصميم‌گيري‌هاي اقتصادي و تجاري پكن قابل مشاهده است. رياست كميته بسيج دفاعي، مديريت كميسيون انرژي، كارگروه تغييرات اقليمي و گروه اصلاح سيستم درماني چين از جمله مسئوليت‌هاي ديگر وي است. نخست وزير همچنين مسئوليت اصلي در كميته‌هاي مختلف مربوط به توسعه و به‌سازي مناطق مختلف چين را بر عهده دارد.

«لي ژان شو» (Li Zhanshu) متولد سال ۱۹۵۰ است كه از سال ۲۰۱۷ به عضويت پوليت‌بورو درآمده است. با اين حال وي از سال ۲۰۱۲ مدير دفتر كميته مركزي حزب كمونيست بود. وي از همان زمان دبير كميته مركزي هم تعيين شد. البته وي از بعضي جهات به عنوان رئيس قوه مقننه يا مجلس چين نيز به شمار مي‌رود.

«وانگ يانگ» (Wang Yang) متولد ۱۹۵۵ است كه از سال ۲۰۱۷ به عنوان عضو كميته دائمي پوليت‌بورو انتخاب شده است. وي نايب رئيس شوراي ايالتي و عضو كامل كميته مركزي حزب كمونيست هم مي‌باشد.

«وانگ هونينگ» (Wang Huning) از سال ۲۰۱۷ عضو كميته دائم پوليت‌بورو شد. وي دبير اجرايي دبيرخانه كميته مركزي حزب كمونيست، مدير مركز تحقيقات كميته مركزي و دبيركل ستاد گروه اصلاحات عميق و جامع چين است.

وي كه متولد سال ۱۹۵۵ است از سال ۲۰۰۲ به عضويت كميته مركزي حزب در آمده است.

«ژائو ليجي» (Zhao Leji) متولد سال ۱۹۵۷ و دبير كميسيون مركزي بازرسي است كه از سال ۲۰۱۲ عضو كميته دائمي شده است. وي همچنين مديريت دپارتمان سازمان مركزي حزب، جانشين گروه‌هاي پيشرو ساخت حزب و بازرسي كميته مركزي را عهده‌دار است.

 «هان ژنگ» (Han Zheng) در سال ۱۹۵۴ متولد شد و از سال ۲۰۱۷ به عضويت كميته دائمي پليت‌بورو در آمد. وي اگرچه از سال ۲۰۰۲ عضويت كامل كميته مركزي را كسب كرد اما از سال ۲۰۱۲ دبير حزب كمونيست در شانگهاي بوده است و از همان سال عضو پليت‌بورو شد.

در گزارش دوم از اين پرونده به برنامه‌هاي اصلاحات سياسي و اقتصادي چين كه موجب رشد اقتصادي بي‌بديل اين كشور گرديد، به صورت خلاصه پرداخته مي‌شود. اميد است كه اصول مورد توجه پكن از دهه 1970 ميلادي به بعد، بتواند راهنماي تصميم‌گيران كشورمان در تدوين برنامه‌هاي مناسب، قابل اجرا و نتيجه‌بخش گردد.