سايت خبري تحليلي انديشه ها : استقامت در مسير كشف مريخ
یکشنبه، 3 اسفند 1399 - 19:15 کد خبر:95436
سايت خبري تحليلي انديشه ها:
كشف كيهان بزرگ‌ترين دستاورد بشر بوده است و مريخ يكي از جذاب‌ترين موضوعات براي دانشمندان در تمام دوران‌ها به شمار مي‌رود. مريخ با درخشش سرخ‌رنگ خود در آسمان شب و جابه‌جايي در منظره ستارگان، هواداران زيادي را در دنياي نجوم مجذوب خود كرده است. چه در دنياي كهن و چه در عصر فناوري و كشف مرزهاي فضا، جايگاه اين همسايه فضايي هميشه متمايز بوده است. نخستين روز اسفندماه آغاز يكي از جذاب‌ترين پروژه‌هاي علمي در مريخ بود. با فرود موفق مريخ‌نورد «پرسويرنس» (استقامت) كه در تاريخ 30 جولاي (9 اَمرداد) ازسوي سازمان فضايي ناسا پرتاب شده بود، برگ ديگري در مسير شناخت بهتر اين سياره پررمزوراز ورق خورد. كنترل فعاليت همزمان ده‌ها سامانه در يك روبات به‌تنهايي كار مشكلي است. اما اگر عنصر فاصله در ابعاد نجوميِ 400 ميليون كيلومتر را چاشني آن كنيم، يك شاهكار مهندسي متولد مي‌شود. به همين دليل ارسال كاوشگر به مريخ از حدود صد سال پيش يك رؤيا بوده است. اما در زمان اوج جنگ سرد و نمايش قدرت فناوري ميان دو ابرقدرت آمريكا و شوروي سابق در دهه 1970، فتح مريخ از يك رؤيا به افتخاري ملي و دستاوردي براي بشر بدل شد. مدارگردهاي متعددي ازسوي كشورهاي مختلف همچون هندوستان، چين، اتحاديه اروپا و حتي كشور امارات متحده در مدار مريخ قرار گرفته‌اند. اما فرود موفقيت‌آميز يك روبات در سطح سياره با شرايط خاص سطحي، موفقيتي است كه فقط يك‌بار نصيب شوروي سابق شده و پس از آن در انحصار سازمان فضايي آمريكا بوده است. در اين مسير پروژه‌هاي شكست‌خورده بسياري وجود داشتند، اما روبات‌هايي كه مريخ را زير چرخ‌هاي خود درنورديده‌اند نيز كم نيستند. نخستين آنها روبات كوچكي با نام Sojourner در 23 سال قبل بود؛ روباتي در ابعاد يك لاستيك اتومبيل كه فقط 90 روز در سطح مريخ تاب آورد. پس از آن روبات‌هاي دوقلوي روح و فرصت كه در سال 2004 پرتاب شدند. اين دو روبات هم‌شكل با ابعادي در حدود نصف يك خودرو، در دو نقطه متفاوت از مريخ فرود آمدند و سال‌ها طيف وسيعي از خاك مريخ را كاوش كردند. اين دو به نشانه‌هاي ارزشمندي از وجود آب و شرايط زيست‌پذيري در گذشته مريخ پي بردند و يكي از آنها در سال 2010 از كار افتاد. اما همتاي ديگر آن تا سال 2018 به مأموريت خود ادامه داد و سرانجام توفان شن و نرسيدن نور خورشيد به پنل‌هاي خورشيدي، آن را از كار انداخت. سال 2012 مريخ ميزبان پيچيده‌ترين كاوشگر فضايي ساخته‌شده تا آن زمان بر سطح خود بود. اين‌بار روباتي در ابعاد يك خودرو و با وزن بيش از 900 كيلو كه برخلاف مأموريت‌هاي پيشين با انرژي راكتور كوچك هسته‌اي شارژ مي‌شد. طراحي و ساخت و عملياتي‌شدن مريخ‌نورد كنجكاوي بيش از 12 سال به طول انجاميد. تصاوير حيرت‌انگيزي كه اين روبات از سنگ‌هاي رسوبي در دهانه گِيل ارسال كرده است، جزء باارزش‌ترين داده‌هاي تصويري از مريخ به شمار مي‌رود و هنوز هم اين روبات به فعاليت خود ادامه مي‌دهد. كشور چين كه رؤياي فتح مريخ را سال‌هاست در سر دارد، در 22 بهمن ماه سال جاري مدارگردي با نام تيان‌ون-1 به معني كاوش آسمان‌ها را در مدار مريخ قرار داد. نكته حائز اهميت اينجاست كه اين كاوشگر از دو بخش ماهواره مدارگرد و يك بخش سطح‌نشين تشكيل شده و قرار است تا حدود سه ماه ديگر، اين بخش خاك مريخ را لمس كند. بنابراين سطح مريخ از انحصار روبات‌هاي آمريكايي خارج خواهد شد. اما امپراتوري ماهواره‌ها و سطح‌نشين‌هاي آمريكايي در سطح و مدار مريخ ده‌ها سال است كه ادامه دارد، مجموعه‌اي از ماهواره‌هايي كه اطلاعات را از سطح‌نشين‌ها دريافت و به زمين مخابره مي‌كنند و همچنين فرمان‌هاي دريافتي از زمين را به اين روبات‌ها انتقال مي‌دهند. مي‌توان گفت فرود روبات استقامت در بامداد يكم اسفندماه به وقت ايران، جذاب‌ترين عضو اين امپراتوري فرازميني است. روباتي متشكل از چندين دوربين در طول موج‌هاي مختلف، ذره‌بين، ميكروفون، ليزر و سنجشگر نوري عناصر، ابزار هواشناسي، نمونه‌برداري و آناليز خاك و البته يك راكتور اتمي در بخش پشتي قرار دارد كه همه اين ابزار در حدود يك تن وزن دارند و با حجمي در ابعاد يك خودرو با موفقيت در سطح مريخ فرود آمده‌اند و به كاوش پرداخته‌اند. نكته جذاب اين مأموريت بالگرد كوچك تعبيه‌شده در آن است. اين بالگرد با نام «اينجينيويتي» (نبوغ) بخش مهمي از پروژه مارس ۲۰۲۰ است. اين بالگرد هر روز به مدت 90 ثانيه پرواز كرده و تهيه عكس‌هاي هوايي از مسير پيش‌روي روبات استقامت را بر عهده خواهد داشت. اما ابزار هيجان‌انگيز ديگري كه به‌تازگي در اين مأموريت به كار رفته عبارت است از: ماكسي. اين ابزار مانند يك درخت، دي‌اكسيدكربن مريخ را به اكسيژن تبديل مي‌كند و در اصل نوعي تصفيه‌كننده هواست. هدف از نصب آن، آزمايش فناوري پالايش هوا براي حضور طولاني‌مدت انسان در آينده مريخ است. بنابراين فرود روبات مريخ‌نورد استقامت در سطح مريخ چيزي فراتر از دستاورد تكراري براي سازمان فضايي ناسا محسوب مي‌شود. در حقيقت مجموعه‌اي از ابزارهاي پيشرفته فناوري خاك مريخ را لمس كرده و بايد شاهد پرده‌برداري از حقايق عجيبي از گذشته سياره سرخ در آينده نزديك باشيم.