سايت خبري تحليلي انديشه ها : نقش دفاتر حمايت از كودكان در مقابله با كودك‌آزاري
یکشنبه، 3 اسفند 1399 - 19:04 کد خبر:95423
سايت خبري تحليلي انديشه ها:
سميرا دماوندي، كنشگر حقوق كودكان: دفاتر حمايت از كودكان ابتدا در سال 1381 به دستور و در بخش‌نامه مصوب رئيس پيشين قوه قضائيه، مرحوم آيت‌الله هاشمي‌شاهرودي با هدف نظارت بر روند رسيدگي به پرونده‌هاي مربوط به اطفال و نوجوانان بزهكار به‌ويژه در راستاي تسريع در رسيدگي‌، صدور احكام متناسب و اهتمام به اصلاح و تربيت آنان‌؛ حمايت از زنان‌، اطفال و نوجوانان بزه‌ديده‌؛ ارتقاي كيفي آموزش قضات دادگاه‌هاي اطفال‌ و نظر به ضرورت ارتقاي كيفيت رسيدگي به جرائم اطفال و نوجوانان بزهكار و حمايت از اطفال و نوجوانان بزه‌ديده در واحدي به‌عنوان ‌«دفتر حمايت از حقوق زنان و كودكان‌» در نهاد قوه قضائيه و زير نظر رؤساي كل‌ دادگستري در هر استان تأسيس شده‌اند. سپس اين دفاتر در لايحه حمايت از اطفال و نوجوانان در قسمت تشكيلات، پيش‌بيني و به‌اين‌ترتيب در فصل دوم قانون حمايت از اطفال و نوجوانان مصوب 1399، اين دفاتر در مواد 4 و 5 قانون، در معاونت پيشگيري از وقوع جرم قوه قضائيه، دادگستري‌هاي مراكز استان تحت نظارت رئيس كل دادگستري استان و در دادگستري‌هاي شهرستان‌ها تحت نظارت دادستان شهرستان اقدام به فعاليت كرده‌اند. در بخش قوه قضائيه، وظايف اين دفاتر شامل ايجاد زمينه‌هاي همكاري با ساير نهادها (از‌جمله سازمان بهزيستي، نيروي انتظامي، سازمان زندان‌ها، وزارت كشور و اداره ثبت احوال، وزارت تعاون و رفاه اجتماعي، وزارت بهداشت و صداو‌سيما)، تهيه گزارش از شرايط مخاطره‌آميز، بزه‌ديدگي يا بزهكاري اطفال و نوجوانان، انجام مطالعات و تحقيقات و پايش و ارزشيابي دفاتر استاني و شهرستاني است. وظايف اين دفاتر در استان‌ها و شهرستان‌ها شامل موارد: مداخله فوري قضائي به منظور پيشگيري از بزه‌ديدگي اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا پيشگيري از آسيب‌هاي بيشتر به آنان، ارائه مشاوره و معاضدت‌هاي حقوقي و تشكيل پرونده شخصيت براي اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا بزه‌ديده. ايجاد شرايط مناسب در خانواده براي اطفال و نوجوانان در معرض خطر يا بزه‌ديده يا معرفي آنان به بهزيستي و ديگر نهادهاي مربوط، تهيه و ارائه گزارش از وضعيت طفل و نوجوانان موضوع اين قانون و درخواست اتخاذ حمايت‌هاي قضائي از مراجع قضائي صالح، نظارت بر حسن اجراي آرا و تصميمات مرتبط با طفل و نوجوان است. در قانون حمايت از اطفال و نوجوانان به ويژگي‌هاي مديران متصدي اين دفاتر اشاره‌اي نشده، اما رويه حاكم بر اين دفاتر از گذشته تا به امروز، تصدي «مديران زن متأهل و داراي فرزند» بوده است كه به نظر مي‌رسد با توجه به جامعه هدف اين دفاتر و لزوم رويكرد اصلاح‌گرايانه و منش مادرانه نسبت به افراد زير 18 سال موضوع اين قانون، ديدگاهي با‌ارزش است. خوشبختانه مطابق تبصره ماده 5 اين قانون كه پيش‌تر ذكر شد، اصل بر داديار (قاضي)‌ بودن مديران اين دفاتر است. مطابق با ماده 3 اين قانون، موارد زير در‌صورتي‌كه طفل يا نوجوان را در معرض بزه‌ديدگي يا ورود آسيب به سلامت جسمي، رواني، اجتماعي، اخلاقي، امنيت يا وضعيت آموزشي او قرار دهد، وضعيت مخاطره‌آميز محسوب شده و موجب مداخله و حمايت قانوني از طفل و نوجوان مي‌شود: الف) بي‌‏سرپرستي طفل و نوجوان يا بي‌توجهي و سهل‌انگاري در انجام وظايف قانوني و شرعي نسبت به آنان ازسوي هر شخصي كه مكلف به آن است؛ ب) ابتلاي هر‌يك از والدين، اوليا يا سرپرستان قانوني به بيماري يا اختلال‌هاي رفتاري، رواني يا شخصيتي يا بيماري‏‌هاي جسمي واگير صعب‏‌العلاج به تشخيص پزشكي قانوني؛ پ)زنداني‌شدن هر‌يك از والدين، اوليا يا سرپرستان قانوني؛ ت) ابتلاي هر‌يك از والدين، اوليا يا سرپرستان قانوني به اعتيادهاي زيان‏‌آور نظير مواد مخدر و روان‌گردان يا قمار؛ ث) قوادي يا دائر يا اداره‌كردن مراكز فساد و فحشا ازسوي هر‌يك از والدين، اوليا يا سرپرستان قانوني يا اشتهار آنها به فساد اخلاقي و فحشا؛ ج) خشونت مستمر والدين، اوليا و سرپرستان قانوني يا ساير اعضاي خانواده نسبت به يكديگر؛ چ) عدم اقدام براي ثبت واقعه ولادت يا عدم اخذ اسناد سجلي يا هويتي براي طفل يا نوجوان بدون عذر موجه؛ ح) بازماندن طفل و نوجوان از تحصيل؛ خ) طردشدن طفل و نوجوان ازسوي خانواده؛ د) كم‌تواني جسمي يا ذهني طفل و نوجوان، ابتلاي او به بيماري‌هاي خاص يا اختلال هويت جنسي؛ ذ) نقض قوانين جزائي توسط طفل يا ارتكاب جرم توسط نوجوان يا استفاده از آنها در فعاليت‌هاي مجرمانه، واردشدن يا واردكردن طفل و نوجوان در فعاليت‏‌هايي نظير تكدي‏‌گري و قاچاق و همچنين اعتياد آنان به مواد مخدر، روان‌گردان يا مشروبات الكلي.
بر‌اساس‌اين كنشگران حقوق كودكان، مددكاران اجتماعي و والدين و سرپرستان، هر‌يك از افرادي كه به تناسب شغل خود، وظيفه مراقبت از كودك را برعهده دارند و همچنين سمن‌ها مطابق با ماده 66 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، در مواجهه با هر يك از انواع شرايط مخاطره‌آميز در افراد زير 18 سال تمام، بايد اين موارد را مطابق با ماده 29 قانون مذكور، به اطلاع مديران دفاتر حمايت از اطفال و نوجوانان رسانده و مديران اين دفاتر نيز مطابق ماده 33 اين قانون با همكاري سازمان بهزيستي و نيروي انتظامي، مكلف‌اند فوري و در حدود وظايف و اختيارات قانوني، تدابير و اقدامات لازم براي رفع خطر، كاهش آسيب و پيشگيري از وقوع جرم انجام داده و در موارد ضروري او را از محيط خطر دور كرده و با تشخيص و زير نظر مددكار اجتماعي به مراكز بهزيستي يا ساير مراكز مربوط منتقل كنند. يك نمونه از موارد كودك‌آزاري كه به‌تازگي از سوي مدير محترم دفتر حمايت از كودكان دادگستري استان آذربايجان شرقي پيگيري و اقدام فوري پيشگيرانه درباره آن انجام شد، فرد 14‌ساله‌اي بود كه مطابق با بندهاي الف، ب، ت، ج، ح، ذ و ژ ماده 3 قانون حمايت خانواده در شرايط مخاطره‌آميز قرار داشت و از‌اين‌رو كنشگران حقوق كودكان در راستاي اعمال مقررات اين قانون، با ارائه گزارش و مستندات به دفتر حمايت از كودكان، با صدور دستور قضائي از سوي مدير دفتر حمايت كه قاضي دادگستري است؛ ضمن همراهي و مشاركت سازمان بهزيستي و نيروي انتظامي، با ورود به منزل كودك آزار‌ديده و تحويل او به يكي از مراكز بهزيستي، مطابق با ماده 3-5-6- 29-33 و 34 اين قانون اقدام كردند.