سايت خبري تحليلي انديشه ها : بورس به كجا مي‌رود؟
یکشنبه، 3 اسفند 1399 - 18:32 کد خبر:95401
سايت خبري تحليلي انديشه ها:
شرق: ايران در سال ۹۹ روزگار متفاوتي را پشت سر گذاشت و روند حوادث به گونه‌اي غيرقابل‌پيش‌بيني پيش رفت. ويروس كرونا كه البته تمام دنيا را تحت تأثير قرار داد، زندگي ايرانيان را هم با دشواري‌هاي فراوان روبه‌رو كرد، اما هجوم مردم به سمت بورس و راه‌يافتن اصطلاحات بازار سرمايه به زندگي روزمره مردم يكي از پديده‌هاي سال ۹۹ در جامعه ايران بوده‌ است. در همين سال روستايي محروم در يكي از دورافتاده‌ترين مناطق استان كهگيلويه‌وبويراحمد پا به رسانه‌ها گذاشت و «مال‌استريت» به شهرت رسيد؛ «مال‌ملا» با جمعيتي حدود ۵۰۰ نفر ابتدا با گزارشي از صداوسيما كه نشان از رضايت كم‌نظير ساكنان اين روستا از بورس داشت، به آوازه رسيد؛ اما اين شادماني ادامه پيدا نكرد و در آخرين روزهاي بهمن گزارشي از همين روستا بار ديگر خبرساز شد. ساكنان «مال‌استريت» اين‌بار از نابودي سرمايه و داشته‌هاي خود سخن گفتند و حالا همين روستا نمادي از وضعيت بازار سرمايه‌ در ايران است. روزگاري شرايط بر وفق مراد مردم پيش مي‌رفت و هر روز سرمايه آنها در بازاري غيرعادي رشد پيدا مي‌كرد و به همين شدت هم افراد تازه پا به بازار بورس مي‌گذاشتند، اما از ماه‌ها پيش ورق برگشت و نه‌تنها سودهاي حاصل‌شده كه حتي سرمايه مردم هم از بين رفته است. پيش‌تر رئيس سازمان بورس كشور گفته بود كه پيش از آزادسازي سهام عدالت، نزديك به ۱۳ ميليون ايراني كد معاملاتي بورس داشتند كه پس از آزادسازي سهام عدالت اين جمعيت به عدد ۴۶ ميليون و ۱۰۰ هزار نفر رسيد و حتي بعدتر از مرز ۶۰ ميليون كد بورسي هم فراتر رفت. داده‌هاي رسمي مي‌گويد نتيجه آن صف‌هاي طولاني در مقابل دفاتر عضويت در بورس و سامانه سجام آن‌هم در دوران همه‌گيري ويروس كرونا، عضويت حدود ۸۰ درصد مردم ايران در بازار سرمايه يا دست‌كم دارابودن كد بورسي است. در همين حدود يك سال هم البته تمام متغيرهاي سنجش بازار سرمايه رشدي غيرعادي داشتند؛ شاخص كل بورس با رشدي چند ده‌برابري حتي به بالاتر از دو ميليون هم رسيد و ارزش بازار بورس هم نسبت به سال ۱۳۸۸، به رشدي بيش از صد برابر رسيد. روند صعودي البته از جايي نزولي شد و شاخص با كاهشي كم‌سابقه ضرر هنگفتي روي دست مردم و به‌خصوص كاربران كم‌تجربه و غيرحرفه‌اي بر جاي گذاشت. در چند ماه گذشته البته بارها قواعد اين بازار با نيت كمك مردم و سرمايه‌گذاران تغيير يافت، ولي نتيجه چندان با هدف تغييرات پيش نرفت و بازار به روند كاهشي خود ادامه داد. از هفته پيش هم دامنه نوسان، تغييري اساسي پيدا كرد و همين تغيير افرادي را به ورود دوباره ترغيب كرد ولي نتيجه آن يك روز مثبت و در ادامه بازگشت روند نزولي بوده‌ است. در يك ماه باقي‌مانده تا پايان سال پرافت‌وخيز جامعه ايران، بازار سرمايه به كجا خواهيد رسيد و مجلس چه برنامه‌اي براي نظارت بر اين بازار دارد؟ يك كارشناس بازار سرمايه و نايب‌رئيس كيسيون اقتصادي مجلس دراين‌باره و در گفت‌و‌گو با «شرق» توضيحاتي را ارائه مي‌دهد.
‌‌‌ تصميمات مسئولان نتيجه عكس مي‌دهد
«فرزين آقابزرگي» كارشناس بازار سرمايه، معتقد است كه در حدود يك ماه باقي‌مانده تا پايان سال، اميد چنداني به تغيير روند نزولي بازار بورس نيست و اگرچه نيت تغييرات را مثبت مي‌داند، اما مي‌گويد كه نتيجه هر تغييري تأثير منفي بر اين بازار است. او دراين‌باره به «شرق» مي‌گويد: «با توجه به روندي كه در سال ۹۹ داشتيم، شاهد يك هجوم به سمت بازار سرمايه بوديم. اين روند متشكل از چند عامل اثرگذار مانند تغيير نرخ ارز، تمركز بيش از اندازه بر بازار سرمايه و... است كه عمدتا به دليل پيشگيري از سرايت اين نقدينگي به ساير بازارها و جلوگيري از تعطيلي بازارهاي ديگري به منظور تمركز نقدينگي بر بازار سرمايه صورت گرفت؛ يعني دليل توجه به بازار سرمايه يكي پيشگيري از نفوذ اين نقدينگي به ساير بازارها و ديگري هم با نگاهي به كسري بودجه دولت بود. همه اين موارد باعث شد كه يكي از نازل‌ترين بازارهاي سرمايه‌اي را داشته باشيم كه همين كاهش ضرورت چاره‌انديشي را در مسئولان ايجاد كرد كه متأسفانه تصميمات آنها مفيد و تأثيرگذار نبود». اما با اين تغييرات مي‌توان به آينده اين بازار دست‌كم در كوتاه‌مدت اميدوار بود؟ آقابزرگي در پاسخ به اين پرسش هم مي‌گويد: «مشكل فعلي ما در بازار سرمايه تقاضا است كه پايين است، ولي تمركز مسئولان بر عرضه است كه در نهايت نتيجه به اينجا رسيد و در حال حاضر اميدي به طراوت و شادابي كه در شش ماه اول سال ديده مي‌شد، نيست و انتظار هم نمي‌رود در اين حدود يك ماه تغييري ايجاد شود». اين‌طور كه آقابزرگي مي‌گويد اميد چنداني به نتيجه اين بازار و تغيير روند در يك ماه باقي‌مانده از سال هم وجود ندارد: «به سطحي رسيديم كه قدرت نوسان‌گيري كاهش يافته و همچنين تجربه تكنيكال و فرازونشيب حكم مي‌كند كه در آينده پيش‌رو افزايش قابل توجهي نسبت به همين شاخص فعلي هم نخواهيم داشت. هرچند با كسري ۳۲۰ هزار ميلياردتوماني بودجه در سال پيش‌رو همچنان بازار بورس مي‌تواند به دولت كمك كند، ولي درمجموع از اين ماه باقي‌مانده انتظار رشد نداريم و حتي شايد برايند هم منفي باشد». اين روند منفي بازار سرمايه در حالي است كه مسئولان ارشد كشور بارها از تصميمات حمايتي خود از اين بازار سخن گفته‌اند و مدام هم برخي قواعد اين بازار تغيير مي‌كند. مسئولان واقعا نمي‌خواهند روند بازار بهتر شود يا اينكه چنين نيتي دارند، ولي تصميمات آنها به نتيجه مطلوب نمي‌رسد؟ آقابزرگي در پاسخ به اين پرسش پرتكرار اين‌روزها هم مي‌گويد: «به نظر كه نيت كمك به بازار است اما نتيجه برعكس است. بهبود آينده بازار سرمايه در بلندمدت هم خواسته مسئولان و هم فعالان اقتصاد است و انتظار همه حمايت از اين بازار است، اما به دليل كسري بودجه و جلوگيري از سرايت نقدينگي به ساير بازارها، بورس ابزار قرار گرفت و نتيجه مفيد نبود. مسئولان مي‌خواهند قميت‌ها افزايش پيدا كند، اما تقاضايي وجود ندارد و همين نبود تقاضا باعث روند منفي بازار سرمايه شده‌ است. پس مسئولان مي‌خواهند روند بازار مثبت باشد، اما چون شرايط پذيراي اين وضعيت نيست روند برعكس خواسته مسئولان پيش مي‌رود». او در توضيح اين موضوع ادامه مي‌دهد: «در بازاري كه متزلزل و با ريسك همراه است هرگونه تصميم حتي تصميماتي كه باطنا مي‌تواند تأثير مثبت بگذارد، بازتاب منفي دارد چون هيجان ايجاد مي‌كند. هم تصميمات آزمون و خطايي و هم تصميمات در وزارتخانه‌ها معمولا در شرايط ناپايدار بازار تأثير مثبتي ايجاد نمي‌كند و شرايط حكم مي‌كند كه نتيجه هر تصميمي منفي باشد. در طول تاريخ بازار سرمايه ما، هيچ‌گاه چنين اراده‌اي براي حمايت از بازار سرمايه از سوي مسئولان نداشتيم ولي نتيجه اين حمايت بي‌سابقه هم بهبود بازار سرمايه نيست؛ زيرا خود اين تصميمات هيجان ايجاد مي‌كند و در اين شرايط هيجان بدترين تأثير را بر بازار دارد». اما در همين يك سال و نيم گذشته چندين ميليون ايراني با هدف حفظ سرمايه خود يا افزايش آن، رو به بازار سرمايه آوردند و در اين هجوم، تشويق‌هاي مسئولان هم تأثير فراواني داشت. نتيجه اين حضور اما ضرر هنگفت براي بسياري از مردم بوده ‌است. اين بخش از كاربران بورس در اين شرايط بايد چه كاري انجام دهند و پيشنهاد يك كارشناس بازار سرمايه به آنها چيست؟ آقابزرگي دراين‌باره هم توصيه‌هايي را مطرح مي‌كند: «بهترين توصيه به افراد غيرحرفه‌اي و بدون تجربه و كساني كه ناخواسته به اين بازار وارد شدند، حتي در حال حاضر و با وجود تجربه تلخ و زياني كه داشتند، مراجعه به كارشناسان، سبدگردان‌هاي معتبر و صندوق‌هاست. چون افراد حرفه‌اي در هر شرايطي مي‌توانند كار خود را پيش ببرند اما درباره افراد تازه‌كار اين شرايط فراهم نيست. من دوباره همان موردي را كه از ابتداي سال همه كارشناسان تأكيد كردند، يادآوري مي‌كنم: مشورت از مراجع ذي‌صلاح. الان بالغ بر پنج هزار سايت سينگال‌دهي بدون مجوز وجود دارد، اما منابع قانوني و مجاري ذي‌صلاح هم به لحاظ تعداد و هم به لحاظ معروفيت و تأثيرگذاري بسيار كمتر هستند. بهتر است مردم به سمت مراجع معتبر و قانوني بروند تا كانال‌هاي بي‌حساب‌و‌كتاب».
‌‌‌ روزي نيست كه در كميسيون اقتصادي حرف بورس نباشد
مجلس يازدهم از همان روزهاي ابتدايي فعاليت خود به بازار سرمايه توجه جدي نشان داد و حتي چندين‌بار وزير اقتصاد و رئيس سازمان بورس را براي توضيح جدي فراخواند. نتيجه اما چندان متفاوت نبود و همچنان مردم كم‌تجربه در اين بازار با كاهش سرمايه خود روبه‌رو هستند. «كاظم موسوي» نايب‌رئيس كميسيون اقتصادي مجلس دراين‌باره توضيحاتي را ارائه مي‌دهد و از لزوم بهبود جدي اين بازار به «شرق» مي‌گويد. او مي‌گويد: «بازار سرمايه و بورس مثل موج دريا متلاطم است و آن فرهيختگي و دانش ورود به بورس را بايد از طريق صداوسيما و فضاي مجازي در اختيار مردم قرار مي‌دادند كه اين كار را نكردند. دولت و شخص رئيس‌جمهوري زيرساخت‌هاي سازمان بورس را تأييد كرده و مردم را تشويق به سرمايه‌گذاري كرده است؛ اين تشويق يعني تأييد دولت. چون بالاخره اين سازمان مال دولت است هرچند درحقيقت متعلق به مردم است. در نتيجه بايد دولت پاسخ‌گو باشد و مردم را اقناع كند و نظر بنده اين است كه توپ را در زمين مجلس نيندازند. ما هميشه گفتيم كه بايد تصميمات به گونه‌اي باشد كه اموال مردم به يغما نرود». نايب‌رئيس دوم كميسيون اقتصادي مجلس مي‌گويد كه هر روز در اين كميسيون بحث بورس مطرح است و خطاب به دولت مي‌گويد: «پيشنهاد من است كه دولت و جناب آقاي دكتر روحاني پاسخ‌گو باشند. به مردم هم توضيح دادم كه سعي نكنند به صورت شتاب‌زده بيرون بروند و به نظرم فضا بهتر خواهد شد و اينكه شتاب‌زده مابقي سرمايه را جاي ديگر ببرند به صلاح نيست. اميدواريم يك روزي اينجا منتفع شوند چون مجلس نظارت بيشتري روي اين موضوع دارد و اميدوارم اين درد و آلام مردم مرهم شود. حتي به لحاظ شرعي اين رفتار دولت با مردم نابخشودني است زيرا حق و حقوق مردم از دست رفته است». اما كميسيون اقتصادي مجلس چه برنامه و طرحي براي نظارت بر بازار سرمايه ‌دارد؟ موسوي در پاسخ به اين پرسش هم مي‌گويد: «من روزي را نديدم كه در كميسيون ما از بورس صحبت نشود زيرا درد و آلام عمومي مردم است. نمايندگان به حوزه خود مي‌روند و آنجا مردم مشكلاتشان را مطرح مي‌كنند و اين به فضاي كميسيون مي‌رسد. يكي از طرح‌هاي ما در كميسيون بر اين بوده كه يك نفر در جلسه هيئت دولت به‌عنوان نماينده ناظر مجلس در شوراي عالي دولت عضو باشد و در جلسات هيئت دولت باشد كه اين نظارتي از طرف مردم بر بورس باشد. يعني ما به‌عنوان مجلس آنجا حق نظارت داشته باشيم و اين اتفاق افتاده است». او مي‌گويد كه كميسيون اقتصادي مجلس برنامه جدي براي نظارت بر بورس دارد و معتقد است كه روند تغييرات بايد به گونه‌اي باشد كه سرمايه ازبين‌رفته مردم بازگردد؛ اين تلاش‌ها و تغييرات در قوانين بورس البته مورد تأييد بسياري از كارشناسان اين حوزه نيست. بعضي از كارشناسان مي‌گويند بازار بايد روند عادي خود را طي كند و هرگونه تغيير از بالا نتيجه‌اي متفاوت از هدف تغيير خواهد داشت.