سايت خبري تحليلي انديشه ها : چگونه نوآوري اجتماعي فقر را كاهش مي‌دهد
دوشنبه، 6 بهمن 1399 - 18:37 کد خبر:95391
نوآوري اجتماعي، يك راه‌حل بديع براي بر طرف كردن مشكل اجتماعي است كه از راهكارهاي كنوني، موثرتر و كارآمدتر است

سايت خبري تحليلي انديشه ها:

به گزارش گروه علم و پيشرفت خبرگزاري فارس به نقل از مركز ارتباطات و اطلاع رساني معاونت علمي و فناوري رياست جمهوري، فقر، يك مسئله اقتصادي، اجتماعي، سياسي و اخلاقي در سراسر جهان است. هنوز حدود ۷۰۰ ميليون نفر از جمعيت جهان كه اغلب در كشورهاي در حال توسعه هستند، در فقر مطلق به سر مي‌برند.

به‌علاوه، بر اساس اطلاعات سازمان همكاري‌هاي اقتصادي و توسعه (OECD)، نابرابري درآمدها طي دهه‌هاي گذشته رو به افزايش بوده و در نتيجه، شكاف طبقاتي بين اقشار غني و فقير رو به فزوني است.

اين امر مي‌تواند تاثيرات منفي بر رشد اقتصادي و پيوستگي اجتماعي داشته باشد. در حالي كه برنامه‌هاي مختلفي توسط سازمان‌هاي دولتي و غير دولتي اجرا شده‌اند، فقر هنوز هم يك مشكل حاد در سطح جهان است و امروز، بيش از هر زمان ديگري، نياز به برنامه‌ريزي و اجراي سياست‌هايي احساس مي‌شود تا بخش‌هاي دولتي و خصوصي بتوانند با همكاري يكديگر، اين چالش جهاني را مهار كنند.

بسياري از كارشناسان بر اين باور هستند كه سرمايه‌داري محض با هدف كسب سود بيشتر، مي‌تواند منجر به گسترش فقر در جوامع شود؛ اما مي‌توان با استفاده از جنبه‌هاي مثبت همين سرمايه‌داري، مي توان فقر را مهار كرد.

استفاده از كارآفريني و نوآوري‌هاي اجتماعي

يكي از بهترين نمونه‌هاي كاربرد سرمايه‌داري در كاهش فقر، استفاده از كارآفريني و نوآوري‌هاي اجتماعي است. تحقيقاتي كه در اين زمينه‌ها انجام شده‌اند، تلاش كرده‌اند تا فرصت‌هاي بالقوه نوآوري‌هاي اجتماعي در حل مشكل فقر را شناسايي كنند؛ با اين حال اين تحقيقات تاكنون نتوانسته‌اند آن‌گونه كه شايسته و بايسته است، توجه سياست‌مداران و دولت‌ها را به پتانسيل‌هاي بالاي اين حوزه براي كاهش فقر در جوامع انساني جلب كنند.

هدف‌گذاري براي توسعه نوآوري‌هاي اجتماعي مي‌تواند در ايران نيز اثرات قابل‌توجهي را در بهبود معيشت مردم و كاهش فقر بر جاي بگذارد؛ از اين رو در اين مقاله تلاش خواهد شد تا ظرفيت‌هاي استفاده از نوآوري‌هاي اجتماعي و كار‌آفريني از طريق آن براي كاهش فقر بررسي شوند.

 

نوآوري اجتماعي چيست؟

نوآوري اجتماعي، يك راه‌حل بديع براي بر طرف كردن مشكل اجتماعي است كه از راهكارهاي كنوني، موثرتر و كارآمدتر است و هدف اصلي آن ايجاد ارزش براي جامعه به‌عنوان يك كل است و تنها به متفع ساختن برخي از افراد منتهي نشود.

در حالي‌كه نوآوري تجاري بر پاسخ به نيازهاي بازار و مصرف‌كنندگان تاكيد دارد، هدف نوآوري اجتماعي، بر طرف ساختن نيازهاي جامعه است. نوآوري اجتماعي و كارآفريني ارتباط نزديكي با يكديگر دارند؛ چراكه توجه اصلي هر دو رويكرد به شناسايي فرصت‌ها براي پاسخ به نيازها يا چالش‌هاي اجتماعي است. در ادامه، به نحوه كاهش فقر از طريق نوآوري اجتماعي پرداخته مي‌شود.

 

چگونه نوآوري اجتماعي فقر را كاهش مي‌دهد؟

نوآوري‌هاي كاهش‌دهنده فقر بايد تمركز خود را بر ايجاد طيف وسيعي از مشاغل براي افراد فقير معطوف كنند. بر اساس داده‌هاي جمع‌آوري شده از 104 كشور در حال توسعه، سهم شركت‌هاي كوچك و متوسط در اشتغال‌زايي و رشد اقتصادي با شركت‌هاي بزرگ برابر بوده است و اين امر نشان‌دهنده اهميت قابل توجه بنگاه‌هاي كوچك و متوسط (SMEs) در ايجاد اشتغال است.

در شركت‌هاي كوچك و متوسط، فقرا مي‌توانند نه‌تنها به‌عنوان مصرف‌كننده، بلكه در جايگاه توليدكننده نيز قرار بگيرند. از اين طريق، با افزايش درآمد افراد فقير، توان خريد آن‌ها براي خريد محصولات شركت‌هاي كوچك و متوسط نيز افزايش مي‌يابد. بنابراين، نوآوري اجتماعي مي‌تواند از طريق به‌كارگيري افراد فقير، منجر به اشتغال‌زايي شود.

تداوم چنين روندي مي‌تواند رفاه در جامعه را گسترش دهد. همچنين بنگاه‌هاي كوچك و متوسط قادر خواهند بود شكاف اقتصادي بين غني و فقير را كاهش دهند؛ چراكه اين دسته از شركت‌ها نسبت به شركت‌هاي بزرگ، گستردگي جغرافيايي بيشتري دارند.

بايسته‌هاي نوآوري اجتماعي

توجه به اين نكته ضروري است كه نوآوري اجتماعي نمي‌تواند به ‌تنهايي توسط يك شركت يا گروهي از افراد انجام شود، بلكه از طريق تعامل و همكاري طيف وسيعي از سازمان‌ها و موسسات شكل مي‌گيرد. ساده‌ترين و موثرترين سيستم براي كليد زدن نوآوري اجتماعي در يك جامعه را مي‌توان تعامل و همكاري موثر بين سه بخش دانشگاه، صنعت و دولت دانست. البته اين يك مدل پايه است و مي‌توان با توجه به شرايط، بخش‌هاي ديگري را به آن افزود.

يكي از سيستم‌هاي منطقه‌اي نوآوري و كارآفريني، سيستم كارآفرينانه است كه شامل برخي اجزاي كليدي از جمله سرمايه‌گذاري‌هاي جمعي قابل توجه، سازمان‌هاي حمايتي، نيروي كار و سرمايه انساني متناسب و فرهنگ نوآوري است. در راستاي حمايت از كارآفريني اجتماعي، اكوسيستم كارآفرينانه بايد داراي منابع تامين متنوع، حمايت‌هاي سازماني متناسب، فرهنگ‌سازي و فرصت براي دريافت آموزش در زمينه كارآفريني باشد.

SAMA؛ تجربه موفق نوآوري در كاهش فقر

با اين همه، كم نيستند شركت هايي كه در نقاط مختلف جهان توانسته اند از نوآوري اجتماعي بهره گيرند تا فقر و محروميت را كاهش دهند.

براي نمونه مي توان به شركت ساماسورس (Samasource) كه يك استارتاپ پيشرو در زمينه توسعه و ترويج هوش مصنوعي در صنايع مختلف است است؛ استارتاپي كه مقر آن در سيليكون ولي كاليفرنيا است و از ابتداي كار خود، تصميم گرفت تا براي كاهش فقر در كشورهاي كمتر توسعه‌يافته، مدلي از ايجاد اشتغال را تحت عنوان «اشتغال خرد» ايجاد كند. «ساما» پياده‌سازي اين مدل اشتغال‌زايي را با استفاده از «برون‌سپاري» مشاغل و پروژه‌هاي كوچك و ساده به افراد فقير در كشورهاي كمتر توسعه‌يافته‌اي نظير كنيا، هائيتي، اوگاندا و برخي از مناطق هند انجام داده است.

اين شركت پروژه‌هاي خرد خود را تنها به افراد جوان و زناني مي‌دهد كه به مدت دو تا چهار هفته در كلاس‌هاي آموزشي ساما شركت كرده‌اند. البته، پروژه‌هايي كه به اين افراد سپرده مي‌شوند مثل تغيير متن، افزودن برچسب به عكس‌ها و وارد ساختن برخي از اطلاعات در فرم‌هاي الكترونيكي، بسيار ساده هستند.

«ساما» معتقد است كه اشتغال‌زايي، قوي‌ترين سلاح براي ريشه‌كن ساختن فقر در جوامع كمتر توسعه‌يافته است.

در يك دوره 10 ساله (از سال 2008 تا پايان سال 2018)، تعداد افرادي كه در كشورهاي كمتر توسعه‌‌يافته توسط برنامه كارآفريني اجتماعي «ساما» منتفع شده‌اند، 47 هزار و 579 نفر بوده است. در همين دوره 10 ساله، «ساما» به چهار هزار و 29 نفر نيز آموزش‌هاي مرتبط با اشتغال‌زايي ارائه داده است.

همچنين بر اساس گزارشي كه اين استارتاپ از عملكرد خود و اثرات اجراي طرح هاي خود منتشر كرده است، تعداد كل خانوارها و افراد تحت تكفل كه اشتغال‌زايي «ساما» آن‌ها را از فقر نجات داده است در يك دوره 10 ساله (از سال 2008 تا پايان 2018) حدود 33 هزار نفر بوده است. از اين تعداد، چهار هزار و 725 نفر در سال 2017 و دو هزار و 183 نفر در سال 2018 به واسطه اشتغالزايي «ساما» از فقر نجات يافته اند.

ايجاد فرصت‌هاي پايدار براي افراد فقير

مثال ديگر شركت Digital Divide Data (DDD) است؛ يك كسب‌وكار با مدل كارآفريني اجتماعي كه در سال 2001 تاسيس شد. اين شركت شعار اصلي خود را «ايجاد فرصت‌هاي پايدار براي افراد و خانوارهاي فقير و محروم» قرار داده است. مدل كارآفريني اين شركت شامل شناسايي استعدادها، فراهم ساختن آموزش و حمايت لازم و ارائه مشاغلي است كه داراي پتانسيل درآمدزايي پايدار باشند.

 اين شركت كارهايي نظير ورود اطلاعات ساده در فرم‌هاي الكترونيكي، بارگذاري تصاوير و مديريت پايگاه داده‌ها را به كاركنان خود ارائه مي‌دهد و داراي سه شعبه در كشورهاي كنيا، كامبوج و لائوس است.

اولويت شركت DDD استخدام افراد جوان محروم و فقير است تا بتواند در ادامه، آن‌ها را به بازار كار و چرخه اقتصاد جهاني وارد كند. ديجيتال ديوايد تلاش مي‌كند تا فرصت‌هاي شغلي برابري را در اختيار زنان و افراد معلول نيز قرار دهد.

افرادي كه جذب شركت ديجيتال ديوايد مي‌شوند از ابتدا تحت آموزش مداوم قرار مي‌گيرند و پس از گذراندن آموزش‌هاي اوليه و آغاز به‌كار افراد، اين آموزش‌ها نيز در ادامه مسير شغلي آن‌ها ادامه خواهد داشت. با پيشرفت و يادگيري بيشتر كاركنان، اين شركت نيز موقعيت‌ها و مسئوليت‌هاي بالاتر را با درآمد بيشتر در اختيار افراد قرار مي‌دهد.

در سال 2010، دفتر اين شركت در كامبوج به افرادي كه تا پيش از آن متوسط حقوق ماهيانه‌اي برابر با 54 دلار داشتند، دستمزد 100 دلاري پرداخت مي‌كرد. در حال حاضر، بر اساس اطلاعاتي كه در وب‌سايت اين شركت نيز قرار دارد، كاركنان پس از گذشت يك سال از فارغ‌التحصيلي دوره‌هاي آموزشي خود، مي‌توانند دستمزد ماهيانه‌اي برابر با 450 دلار داشته باشند. اين مبلغ در ادامه و پيشرفت بيشتر افراد به 760 دلار در ماه نيز مي‌رسد. بر اساس محاسباتي كه توسط ديجيتال ديوايد انجام شده است، افرادي كه در اين شركت مشغول به‌كار مي‌شوند، در طول عمر خود، 175 هزار دلار بيشتر از همتايان خود دستمزد دريافت مي‌كنند.  

انتهاي پيام/